Matematik Netleri Nasıl Artırılır? LGS ve TYT İçin 9 Adımlık Sistem

Matematik netini artırmanın yolu daha fazla soru çözmek değil, neden yanlış yaptığını bulup her sebebe ayrı bir çözüm uygulamaktır. Bilgi eksiğinden gelen yanlış konu çalışmasıyla, okuma hatası soru kökü disipliniyle, işlem hatası kontrol alışkanlığıyla, süre sorunu ise turlama tekniğiyle kapanır. Bu dört sebebi ayırmayı öğrendiğin gün, haftalardır aynı yerde duran netin kıpırdamaya başlar.

Bu yazıda sana dershane broşürlerinde gördüğün genel tavsiyeleri değil, deneme kağıtlarının başında öğrencilerle birlikte uyguladığımız sistemi anlatıyorum. LGS'ye hazırlanan bir 8. sınıf öğrencisi de olsan, TYT'de 20 netin üstüne çıkmaya çalışan bir 12. sınıf öğrencisi de olsan mantık aynı; sadece sayılar değişiyor.

Matematik neti nasıl hesaplanır?

Netini artırmak istiyorsan önce onu neyin belirlediğini tam olarak bilmen gerekir. İki sınavda da mantık aynıdır: doğru sayından, yanlışlarının belli bir kesri düşülür. Boş bıraktığın soru ise hiçbir şey kazandırmaz, hiçbir şey kaybettirmez.

LGS'de her testin ham puanı, doğru cevap sayısından yanlış cevap sayısının üçte biri çıkarılarak bulunur. Matematik testi 20 sorudur ve her sorunun 4 seçeneği vardır:

YKS'de (TYT, AYT ve YDT'nin tamamında) yanlış sayısının dörtte biri çıkarılır. TYT Temel Matematik testi 40 sorudur ve her sorunun 5 seçeneği vardır:

Kısacası LGS'de 3 yanlış 1 doğruyu, YKS'de 4 yanlış 1 doğruyu götürür. Kendi denemelerini hızlıca hesaplamak için net hesaplama aracımızı da kullanabilirsin.

Matematik netleri neden bir yerde takılır?

Deneme sonuçlarında bir süre sonra aynı sayıların tekrar ettiğini fark edersin: 12, 13, 12, 14, 12... Buna "plato" diyoruz. Plato, genellikle çalışmadığın için değil, yanlış şekilde çalıştığın için oluşur. Öğrencilerde en sık gördüğümüz dört sebep şunlar:

1. Hep çözebildiğin soruları çözüyorsun. Soru bankasında akıcı giden testler iyi hissettirir ama yeni bir şey öğretmez. Netin, zorlandığın soru tiplerinde artar.
2. Denemeyi çözüp kenara koyuyorsun. Sonuca bakıp "bu sefer kötü geçti" demek analiz değildir. Aynı hata tipi her denemede 3-4 net götürmeye devam eder.
3. Bütün yanlışlarına aynı ilacı veriyorsun. Dikkatsizlikten yaptığın yanlış için konu tekrarı yapmak, bilgi eksiğinden yaptığın yanlış için "daha dikkatli olacağım" demek kadar etkisizdir.
4. Süreyi yönetemiyorsun. Tek bir zor soruda 5 dakika kaybedip sondaki kolay sorulara yetişemiyorsan, sorun bilgi değil strateji sorunudur.

Aşağıdaki 9 adım, bu dört sebebin her birini ayrı ayrı hedefliyor.

9 adımlık net artırma sistemi bir bakışta

Başlangıç netini nasıl belirlemelisin?

Tek bir denemeye bakarak karar verme. Bir deneme kolay, diğeri zor gelebilir; o gün uykusuz olabilirsin. Son 3 denemenin ortalaması senin gerçek başlangıç noktandır.

Hedefini de bu ortalamaya göre koy. 11 ortalamayla LGS'ye hazırlanan bir öğrencinin bir ayda 18'i hedeflemesi motivasyon kırar; 13–14 hedefi ise hem ulaşılabilir hem ölçülebilirdir. Ulaştığında yeni hedef koyarsın.

Yanlış analizi nasıl yapılır?

Sistemin kalbi burası. Her denemeden sonra, işaretlediğin ve boş bıraktığın her soruyu tek tek incele ve aşağıdaki dört kategoriden birine yerleştir. Only Math'te deneme analizlerinde kullandığımız sınıflandırma da tam olarak budur.

Bu tabloda en sık yapılan hata, okuma ve işlem hatalarını "dikkatsizlik" diye tek başlıkta toplayıp geçmektir. İkisinin çözümü farklıdır: okuma hatası soruyu nasıl okuduğunla, işlem hatası kağıdı nasıl kullandığınla ilgilidir.

Örnek bir hata defteri sayfası

Hata defterini karmaşık tutma. Bir defterde ya da tabloda şu sütunlar yeterli:

Son satıra dikkat et: Aynı hata ikinci kez yazıldığında artık bir "tesadüf" değil, bir alışkanlıktır. Hata defterinin asıl değeri, bu tekrarları görünür kılmasıdır.

Bilgi eksiklerini hangi sırayla kapatmalısın?

Hata defterinde "bilgi eksiği" kategorisi birikmeye başladığında hepsine birden saldırma. Şu iki soruya göre sırala:

• Bu konu sınavda ne sık çıkıyor? Her yıl birden fazla soru gelen bir konu, nadiren çıkan bir konudan önce gelir.
• Bu konu başka konuların temeli mi? Örneğin LGS'de çarpanlar ve katlar ile üslü ifadeler, köklü ifadelerin temelini oluşturur. TYT'de sayı basamakları ve bölünebilme, problemlerin yarısında gizli bir araç olarak kullanılır.

Bir konuyu kapatırken de kademeli ilerle: önce konuyu kendi cümlelerinle özetle, sonra kolay sorular, sonra sınav tipi sorular. Konu anlatımını tekrar tekrar okumak yerine kendini test etmeyi seç. Öğrenme stratejileri üzerine kapsamlı bir derleme olan Dunlosky ve arkadaşlarının 2013 çalışması, kendini test etmeyi (practice testing) ve çalışmayı zamana yaymayı (distributed practice) en yüksek faydalı teknikler arasında sayarken, tekrar tekrar okumayı ve altını çizmeyi düşük faydalı bulmuştur.

Eksikler önceki yıllardan birikmişse, örneğin 8. sınıftasın ama 6. ve 7. sınıf konularında boşluklar varsa, önce temeli kurmak gerekir. Bunun için ortaokul matematik takviye programımıza göz atabilirsin. LGS'ye özel soru tiplerinde zorlanıyorsan LGS yeni nesil matematik soruları rehberimiz iyi bir başlangıç olur; TYT tarafında ise TYT matematik konuları ve çalışma planı yazımız hangi konuya ne kadar ağırlık vermen gerektiğini gösteriyor.

Turlama tekniği nedir, nasıl uygulanır?

Turlama, testi baştan sona tek seferde çözmek yerine iki (bazen üç) tur halinde çözmektir. Birinci turda sadece hızlıca çözebildiğin soruları yaparsın; uzun süreceğini düşündüğün ya da takıldığın soruları işaretleyip geçersin. İkinci turda yalnızca işaretlediklerine dönersin.

Neden işe yarar? Çünkü sınavda her soru aynı puanı getirir. Seni 6 dakika uğraştıran zor bir geometri sorusu da, 40 saniyede çözeceğin bir üslü ifade sorusu da 1 net değerindedir. Zor soruda takılıp sondaki kolay sorulara yetişememek, en pahalı süre hatasıdır.

1. Birinci tur: Sadece hızlı ve emin sorular

   Testi baştan sona geç. Soruyu okuduğunda çözüm yolu aklına hemen geliyorsa çöz. Kafanda bir süre sınırı olsun; o sınırı geçen soruyu yarıda bırakmaktan korkma.

2. Takıldığın soruyu işaretle ve geç

   Soru numarasının yanına kendine özel bir işaret koy. Örneğin "uzun ama yapabilirim" sorulara yıldız, "hiç fikrim yok" sorulara çarpı. Bu ayrım ikinci turda sıralamanı belirler.

3. Kodlamayı tur sonunda toplu yap

   Her sorudan sonra optiğe dönmek hem zaman hem dikkat kaybettirir. Birinci turun sonunda bir kerede kodla; böylece son dakikada kodlama paniği yaşamazsın.

4. İkinci tur: Önce yıldızlılar

   Yıldızlı soruları çöz. Çarpılı sorulara ancak zaman kalırsa ve en az bir seçeneği eleyebiliyorsan dön.

5. Son dakikalar: Kontrol

   İşlem hatası yapmaya yatkın olduğun soru tiplerine ve soru kökünde "değildir", "en az", "en çok" gibi ifadeler geçen sorulara hızlı bir kontrol yap.

LGS'de ise ikinci oturum 80 dakikadır ve 20 matematik ile 20 fen sorusunu kapsar. Bu süreyi iki test arasında nasıl böleceğini denemelerde deneyerek bul; ama iki testte de aynı turlama mantığını uygula.

Ne sıklıkla deneme çözmelisin?

Deneme sayısı, analiz edebildiğin kadar olmalıdır. Analizsiz çözülen her deneme, sana sadece bir sayı verir. Sınava kalan süreye göre şu dengeyi öneriyoruz:

Bir not: Genel denemeyi mümkünse gerçek sınav saatinde çöz. 2026'da LGS'nin sayısal oturumu 11.30'da, TYT ise 10.15'te başladı; kendi sınav yılının saatlerini resmi kılavuzdan kontrol et. Beynini o saatte düşünmeye alıştırmak küçük ama gerçek bir avantajdır.

Soru bankası seçerken nelere dikkat etmelisin?

Doğru soru bankası, "en zor" olan değil, seni biraz zorlayan kitaptır. Basit bir test: Rastgele bir testi süre tutmadan çöz.

• Soruların neredeyse tamamını rahatça yapıyorsan kitap sana kolay geliyor; bir üst seviyeye geç.
• Yarısından fazlasında hiçbir fikrin yoksa kitap şu an için çok zor; önce konu eksiğini kapat.
• Çoğunu çözüp bir kısmında zorlanıyorsan, doğru kitaptasın.

Bunun dışında şu üç kritere bak:

1. Çözümler açıklayıcı mı? Yalnızca cevap anahtarı olan bir kitap, takıldığında sana yardım etmez.
2. Sınav formatına uygun mu? LGS için MEB'in yayımladığı örnek sorular ve çıkmış sorular, TYT için ÖSYM'nin çıkmış soruları her zaman ana referansın olmalı. Bir kitabın soru tarzı bunlardan çok uzaksa, dikkatli ol.
3. Konu sırası senin planınla uyumlu mu? Konu konu ayrılmış bir kitap eksik kapatma döneminde, karışık testlerden oluşan bir kitap son aylarda daha işe yarar.

Birden fazla kitabı aynı anda yarım yarım bitirmek yerine, bir kitabı hata defteriyle birlikte bitirmek çok daha verimlidir.

Dikkat hatası kontrol listesi

Okuma ve işlem hataları, en "acı" yanlışlardır çünkü soruyu bildiğin halde kaybedersin. İyi haber şu ki bunlar en hızlı düzelen hatalardır. Aşağıdaki listeyi denemelerde bilinçli olarak uygula, birkaç hafta sonra otomatikleşir:

• Soru kökünü iki kez oku. "Hangisi değildir", "en az kaç", "kaç farklı" gibi ifadelerin altını çiz.
• Birimleri kontrol et. Soru metre verip santimetre sorabilir; dakika verip saat isteyebilir.
• Negatif işaretleri daire içine al. Özellikle üslü ifadeler ve denklemlerde en sık kayıp buradan gelir.
• İşlemi alt alta, düzenli yaz. Kağıdın köşesine sıkıştırılmış işlem, hata üretir.
• Bulduğun sonucu soruya geri koy. Denklem çözdüysen kökü yerine yaz; problemde cevabın mantıklı olup olmadığına bak.
• Seçeneklere bakmadan önce kendi cevabını bul. Seçenekler bazen tam da yapabileceğin hatanın sonucunu içerir.
• Kodlamayı kontrol et. Soru numarası ile optik satırının kaymadığından emin ol.

Emin olmadığın soruyu boş mu bırakmalısın?

Bu soru genellikle "his" üzerinden cevaplanır, ama aslında net bir matematiği var. Bir soruyu rastgele işaretlediğinde elde edeceğin ortalama net katkısına beklenen değer diyoruz.

LGS'de 4 seçenek var. Rastgele işaretlersen doğru bulma olasılığın $\frac{1}{4}$, yanlış bulma olasılığın $\frac{3}{4}$. Doğru 1 net kazandırır, yanlış $\frac{1}{3}$ net götürür:

YKS'de 5 seçenek var. Doğru bulma olasılığın $\frac{1}{5}$, yanlış bulma olasılığın $\frac{4}{5}$; yanlış $\frac{1}{4}$ net götürür:

İki sınavın puanlama sistemi de aynı fikirle kurulmuş: tamamen rastgele işaretleme, ortalamada sıfır net getirir. Yani uzun vadede ne kazandırır ne kaybettirir; ama tek bir sınavda sonucunu şansa bırakır. Şans bir gün lehine, bir gün aleyhine çalışır.

İşin rengi, seçenek eleyebildiğin anda değişir. Emin olarak bir veya daha fazla seçeneği elediğinde, kalan seçenekler arasında rastgele işaretlemenin beklenen değeri şöyle olur:

Buradan çıkan pratik kurallar:

• Hiçbir seçeneği eleyemiyorsan boş bırak. Beklenen kazanç sıfır, risk ise gerçek.
• Emin olarak eleyebildiğin her seçenek işaretlemeyi avantajlı hale getirir. Matematik, tek bir güvenilir elemenin bile beklenen değeri pozitife çevirdiğini söylüyor.
• "Emin olarak" kısmı kritik. Elediğin seçenek aslında doğru cevapsa, hesap tamamen bozulur. Bu yüzden öğrencilerimize pratikte YKS'de en az 2, LGS'de en az 1 seçeneği gerçekten emin olarak eleyebildiklerinde işaretlemelerini öneriyoruz.

Bu kararı sınavda ilk kez vermeye çalışma. Denemelerde "elemeyle işaretlediğim sorular" için ayrı bir işaret kullan ve analizde bu soruların ne kadarını doğru yaptığını say. Birkaç denemenin sonunda senin eleme becerinin gerçekten ne kadar güvenilir olduğunu görürsün.

Örnek haftalık matematik planı

Aşağıdaki plan, okul günlerinde günde yaklaşık 1–1,5 saat, hafta sonu biraz daha fazla matematik çalışabilen bir öğrenci için hazırlandı. LGS öğrencisiysen süreleri biraz kısaltabilirsin; TYT–AYT birlikte çalışıyorsan AYT için ayrı bloklar eklemen gerekir.

Pazar günkü değerlendirme kısmını atlama. Kendine sadece üç soru sor: Bu hafta en çok hangi kategoriden yanlış yaptım? Geçen haftaya göre azaldı mı? Önümüzdeki hafta hangi konuyu kapatacağım? Bu üç sorunun cevabı, bir sonraki haftanın planını kendiliğinden belirler.

Plan kağıt üzerinde kolay görünür; asıl zorluk düzenli uygulamaktır. Motivasyonun düştüğü, denemelerin seni gerdiği dönemlerde plan tek başına yetmeyebilir. Bu durumda rehberlik ve eğitim koçluğu desteği, hem planın takibini hem de sınav kaygısıyla başa çıkmayı kolaylaştırır.

LGS ve TYT'de net artırmanın farkları neler?

Sistem aynı olsa da iki sınavın dinamikleri biraz farklı:

• LGS'de matematik 20 sorudur ve puan hesabındaki ağırlık katsayısı 4'tür; yani matematik, Türkçe ve fen ile aynı en yüksek ağırlıkta sayılır. Soruların çoğu uzun metinli, günlük hayat bağlamlı yeni nesil sorulardır. Okuma/yorum hatası kategorisi LGS öğrencilerinde genellikle daha kalabalıktır. Bu yüzden soru kökü disiplini ve tablo-grafik okuma çalışması daha çok net getirir. Ayrıntılı program için LGS matematik hazırlık sayfamıza bakabilirsin.
• TYT'de 40 soru var ve 165 dakikalık sınavın içinde matematiğe ayıracağın süreyi kendin belirliyorsun. Problemler bölümü geniş yer tuttuğu için süre ve işlem hatası kategorileri öne çıkar. Temel konulardaki (sayılar, bölünebilme, oran-orantı) küçük eksikler problemlerin çoğunu etkiler. TYT ve AYT'yi birlikte planlamak için TYT–AYT matematik programımız bir çerçeve sunuyor.

Net bir sayı değil, bir sistemin sonucu

Deneme sonucunda gördüğün sayı, aslında bir önceki haftalarda nasıl çalıştığının özetidir. O sayıyı doğrudan değiştiremezsin; ama onu üreten sistemi değiştirebilirsin: yanlışlarını sebebine göre ayırmak, her sebebe doğru ilacı vermek, süreyi turlama ile yönetmek ve boş bırakma kararını hesapla vermek.

Bu hafta sadece bir şeyle başla: Son denemeni aç ve yanlışlarını dört kategoriye ayır. Büyük ihtimalle en kalabalık kategorinin bilgi eksiği değil, okuma ya da işlem hatası olduğunu göreceksin. Bu da iyi haber; çünkü en hızlı kapanan netler oradadır.

Yanlışlarını birlikte analiz etmek ve sana özel bir plan çıkarmak istersen, Only Math'te seviye tespitiyle başlayan birebir programlarımız hakkında bizimle iletişime geçebilirsin. Farklı ders formatlarını karşılaştırmak istiyorsan birebir özel ders mi, kurs mu yazımız da işine yarayabilir.